ججوخان سردار ملی کرمانج
(منطقه کرمانج، شمال شرق ایران)
” انقلاب مشروطيت” يک رويداد ناتمام دمکراسی خواهی حق محور در تاريخ معاصر ايران است. قیام مشروطهء ایران مجموعه کوششها و رویدادهائی است که در دوره مظفرالدین شاه قاجار و سپس در دوره محمدعلی شاه قاجار برای تبدیل حکومت استبدادی به حکومت مشروطهء قانونمند رخ داد و منجر به تشکیل مجلس شورای ملی و تصویب اولین قانون اساسی ایران شد.

حکومت مظفرالدین شاه با اعتراض مردم و گسترش ناآرامی ها در شهرها و مناطق مختلف ایران روبرو شد. بالاخره مظفرالدین شاه فرمان مشروطیت را امضا کرد. فرمان مشروطیت در اصل فرمان تشکیل مجلس شورای ملی است که مظفرالدین شاه قاجار در ۱۳ مرداد ۱۲۸۵ (اکتبر 1906) در پاسخ به متحصنین در جنبش مشروطه ایران امضا کرد و از طریق آن با مشارکت مردم در امر حکومت موافقت کرد و اینچنین حکومت مشروطه برای اولین بار در ایران تأسیس شد. مردم صدور فرمان مشروطیت را جشن گرفتند. اولین مجلس ایران (اکتبر 1906) در تهران گشایش یافت. نمایندگان به تدوین قانون اساسی پرداختند و در آخرین روزهای زندگی مظفرالدین شاه این قانون نیز به امضای او رسید.

پس از مرگ مظفرالدین شاه (دی ماه 1285 خورشیدی)، ولیعهد او محمدعلی میرزا، شاه شد و از همان ابتدا به مخالفت با مشروطه و مجلس پرداخت. او در مراسم تاجگذاری خود نمایندگان مجلس را دعوت نکرد. از امضای قانون اساسی سر باز زد. روس‌ها شاه تازه را در دشمنی با مجلس و مشروطه، روز به روز بیشتر تقویت نمودند. مخالفت شاه با مشروطه و مشروطه خواهان مجددأ سبب اعتراضات مردم شد.

نشریه هفتگی صوراسرافیل که در این دوران منتشر می شد، نقش مهمی در تشویق مردم به آزادیخواهی و مقابله با شاه و ملایان طرفدارش و در راس آنها شیخ فضل الله نوری اصول گرا که ضد مشروطه بود، داشت. محمدعلی شاه و دیگر مستبدان با همراهی شیخ فضل الله نوری عده ای را علیه مجلس در اطراف آن جمع کردند و به درگیری با نمایندگان و مدافعان مجلس پرداختند. بعد از انداختن بمبی توسط یاران حیدرخان عمواوغلی به کالسکه حامل محمدعلی شاه، او به مقابله جدی با مجلس پرداخت و به باغشاه رفت و بریگاد قزاق را برای مقابله با مجلس آماده کرد. کلنل لیاخوف روسی فرمانده بریگاد قزاق حمله به مجلس را آغاز کرد. لیاخوف با نیروهایش مجلس را محاصره کردند و ساختمان مجلس و مدرسه سپهسالار را (‏23 ژوئن 1908) به توپ بستند. عده زیادی از مدافعان مجلس در این حمله کشته شدند. محمدعلی شاه، لیاخوف را به حکومت نظامی منصوب کرد و به تعقیب نمایندگان و دیگر آزادیخواهان پرداخت. بسیاری از مشروطه خواهان مخفی شدند و برخی به خارج از ایران رفتند.

در شهرها و مناطق مختلف ایران شورشهائی برخاست. مردم تبریز با شنیدن خبرهای تهران به هواداری از مشروطه و مخالفت با محمدعلی شاه برخاستند. شاه نیروهای دولتی را برای سرکوب مردم به آذربایجان فرستاد. سرداران ملی ترک آذربایجان (ستارخان، باقرخان) و حیدرخان عمواوغلی به بسیج مردم آذربایجان و سازماندهی نیروی مسلح (مجاهدین مشروطه) برای مقابله با نیروهای دولتی دست زدند.

در مناطق لرستان و اصفهان اعتراضات به بست نشینی عده ای انجامید و با پیوستن بختیاریها کار بالا گرفت. صمصام السلطنه ایلخان بختیاری با نیروی مسلح زیادی به اصفهان وارد شد. برادر او سردار ملی لرستان علیقلی خان سردار اسعد نیز از اروپا به اصفهان آمد. در کردستان نیز مردم به رهبری سردار یارمحمدخان کرمانشاهی به پا خاستند.

در منطقهء گیلان نیروهایی به فرماندهی سپهدار اعظم از شمال و نیروهای بختیاری به فرماندهی علیقلی خان سردار اسعد از جنوب به سمت تهران آمدند و اردوی شمال و جنوب در نزدیکی تهران به هم پیوستند. در تهران هم دوباره کوششها بالا گرفت. در این موقع نیروهای روس، که از انزلی وارد شده بودند، به قزوین رسیده بود و اردوی انقلابی مشروطه را از پشت سر تهدید می‌کرد.

در خراسان نیز عده‏ای سالدات /سلات (سرباز و نظامی های روسی – Soldat) با تجهيز كامل مستقر شدند. طبيعی است ورود سربازان روس به منظور پشتيباني از كساني بود كه با مشروطه‏خواهان و حكومت مشروطه سر مخالفت داشتند. از جملهء مشروطه خواهان شمال خراسان سردار ججوخان کرمانج و یارانش بودند.

فردی بنام يوسف هراتی در شهر مشهد علنأ آهنگ مخالفت ‏با مشروطه ساز كرد و به تحريك بيگانگان، جمعي از اراذل و اوباش و اشرار را به دور خويش جمع كرد و با آشوبگری آرامش شهر را بر هم زد و برضد مشروطه‏طلبان تبليغ مي‏كرد. روز شبنه دهم فروردين 1290 خورشیدی اعلاميه‏ای از طرف كنسولگری روس صادر شد، كه اگر مردم تا دو ساعت ‏به غروب مانده از صحن و حرم خارج نشوند و كسبه بازار به سر كارهای خود برنگردند ناگزير به كمك قوای مسلح و گلوله‏های توپ مردم را متفرق خواهند ساخت. چيزی نگذشت كه سربازان مسلح روسی جلو مسجد جامع و كاروانسراي بانك صف‏آرايی كردند و از آن طرف هم اشرار و آشوب‏طلبان روی پشت‏بام مسجد و بالای گلدسته‏ها با تفنگ جمع شدند. سربازان روس و توپچی های آنان نيز از چند نقطه آماده شليك شدند. ضرب‏الاجل به پايان رسيد و به يكباره از چند جانب صدای غرش توپ‏ها بلند شد و گلوله‏های آتشين به طرف گنبد مطهر و صحن امام هشتم‏ (ع) پرتاب گرديد. عده‏ای با مسلسل و توپهای سبك پيشروی كردند و حرم مطهر و ضريح حضرت را به گلوله بستند. ملك‏الشعرای بهار به مناسبت اين واقعه اشعاری تحت عنوان «توپ روس» سروده كه در ديوان او آمده است.

در منطقهء کرمانج شمال خراسان نیز مردم به رهبری ججوخان در راستای دفاع از خواسته های بحق مشروطه به پا خواستند. ججوخان سردار ملی کرمانج (شمال شرق ایران)، متولد روستای زنگلان (شمال شرقی شهرستان قوچان) در نوجوانی پدرش را از دست داد. در هنگام انقلاب مشروطیت در سال 1906 میلادی حکومت سنتی و محلی کرمانج مقام سنتی پدرش را به او تفویض نمود، بدینسان او رسمأ به حکمرانی منطقه کرمانج به مرکزیت میانکوه منصوب شد. در آن زمان روسیه و انگلیس کاملأ بر تصمیم گیریهای ایران اثرگذار بودند. ججوخان پس از مدتی در صدد انتقال مرکزیت حکومت محلی کرمانج به شهر قوچان (مرکز تاریخی حکومت محلی کرمانج از سال 1610 میلادی به بعد) برآمد تا رسمأ حکومت ایالتی- ولایتی مشروطه منطقه کرمانج را اعلام، و بدینسان نیروهای ملی و قومی را علیه روسها که منطقه کرمانج را اشغال کرده بودند، بسیج نموده تا آنان را مجبور به ترک ایران کند.

پس از بمباران حرم امام رضا (ع)، روسهای تزاری که سردار ملی کرمانج را فردی با صلابت، پرقدرت و مخالف اهداف و امیال تجاوزکارانه خویش می دیدند در صدد دستگیری او برآمدند. ججوخان با همکاری ستون پنجم (طرفداران محمدعلی شاه که مخالف دمکراسی مشروطه بودند) یکبار دستگیر شد اما بواسطه اینکه او سرداری بسیار حرفه ای و چیره دست بود با مهارت و ظرافت خاصی از زندان روسها گریخت.

ججوخان مبارزه علیه روسها (عوامل خارجی ضد دمکراسی و آزادی در ایرϧن مشروطه) و محمد علی شاه مخلوع که به سفارت روسیه پناه برده بود (عوامل داخلی ضد دمکراسی و آزادی ایران مشروطه) ادامه داد و به پاسگاهها و پایگاههای آنها در منطقه و نوار مرزی (شمال شرق ایران) حمله می کرد و افسران و سربازان روسی (سلاتهای روسی) متجاوز را به سزای اعمال خود می رساند، اسلحه و مهمات آنان را بین سواران خود و قشون کرمانج تقسیم می نمود.

روسها رسمأ از حکومت وقت ایران خواستند که ججوخان، این رهبر همیشه قهرمان و جوانمرد رشید و نامی کرمانج، را دستگیر کند، ولی دولت گفته بود که او از طرفداران زیادی در منطقه برخوردار است و این کار از عهدهء ما ساخته نیست. پس از این جریان روسها تمام نیروهای خود را علیه سردار ملی کرمانج، بسیج کرده و به تعقیب او فرستادند. این تعقیبها موثر واقع نشد. ججوخان بعنوان رهبری نترس و یک چهرهء شناحته شدهء مشروطه خواه کرمانج، ملیت گرای کرمانج دوست و ایرانی روس ستیز (اشغال گر خارجی ضد دمکراسی مشروطه در ایران) محبوب مردم منطقه خود و طرفداران نظام مشروطه ایران بود.

ججوخان یاور ستمدیدگان و زحمتکشان کرمانج و مردم محروم ایران بود و سیستم دمکراسی مشروطه را بعنوان حکومتی غیر متمرکز (نوعی فدرالیسم سنتی آن روزگار) مناسب ایران کثیرالمله می دانست که بواسطهء آن مطالبات و خواسته های بحق و قانونی مردم ایران برآورده می شد.

ججوخان با قوت گرفتن مخالفین آزادی و دمکراسی مشروطه در ایران، و با خیانت ستون پنجم ضد مشروطه که به یاری روسهای اشغال گر شتافته بودند، در بهمن ماه 1290 خورشیدی (1911 میلادی) در کوهای پر از برف آخ مزار و اسپیان (شمال شرق قوچان)، با مظلومیت تمام، در کمال جانفشانی برای دستیابی به حقوق ملی و فرهنگی خلق کرمانج، و احترام و حرمت گذاری به مردم و کشور خود به دست متجاوزین روس به شهادت رسید، و جان خود را مظلومانه فدای آزادی و دمکراسی مشروطه برای ایران نمود.

اما در آن سوی ایران، نیروهای مجاهدین مشروطه مناطق شمال و جنوب ایران ( 1288خورشیدی ‏/ 19 ژوئیه 1909) وارد تهران شدند و شاه و اطرافیانش به سفارت روس پناه بردند. انقلابیون مشروطه، مجلس عالی تشکیل دادند و محمدعلی شاه را از سلطنت خلع کردند و ولیعهد او احمد میرزا (احمد شاه) را به تخت نشاندند، به جای وی به سلطنت ایران و علیرضاخان عضدالملک رئیس ایل قاجار به نیابت سلطنت او برگزیده شد. بار دیگر مجلس شورای ملی تشکیل شد (مجلس دوم یک سال پس از بسته شدن مجلس اول، با حضور شاه جوان گشایش یافت) و ظاهراً دوره استبداد به پایان آمد و مشروطه خواهان پیروز شدند.

اما اقدام مجلس، در یکصد سال پیش آدم را بیاد سرنگونی امویان توسط قهرمان ایرانیان، ابو مسلم خراسانی و انتصاب عباسیان می اندازد. برای ما ایرانیان این سوال مطرح میشود که چرا ابومسلم خودش خلیفه نشد و ایرانیان را از دست بیگانگان برای همیشه راحت نکرد. و چرا مجلس بعد از عزل محمد علی شاه اعلام جمهوری نکرد و بجای او شخصی از قماش قاجار را شاه کردند.

در حدود هزار و صد سال پیش و در صد سال پیش چرا جایگاه خلیفه و شاه از نظر مردم ایران، مقدس و قابل احترام بوده؟ ابومسلم و مجلس اول در مقابل تاریخ به مسئولیت خود عمل کردند. ولی این انتخاب شدگان هستند که بعدأ ” تو زرد” از آب درمی آیند. مجلس و مردم در آن زمان تجربه امروز را نداشتند و الا را ه حل ساده است.

دمکراتيزه‌ کردن ساختار سياسی در جامعه‌ء وحشتناک متمرکز ايران، تنها از طریق تقسيم عمودی قوا، يعنی تقسيم اختيارات و صلاحيتها بين حکومت مشترک مرکزی و حکومتهای ايالتی، و تقسيم افقی قوا (تقسيم و تفکيک سه‌ قوه‌) تأمين می شود.

برای تحقق دمکراسی در ایران، مناسب است که سیستم فدرال ایالتی به‌ خواست و اراده‌ی مردم پایه ریزی شود. هر ايالت حق اداره‌ء امور داخلی خود را از طریق پارلمان ايالتی، حکومت ايالتی، قوه‌ء قضايه‌ء ايالتی و دستگاه‌ امنيت ايالتی، داشته‌ باشد. مردم ايران در کنار پارلمانهای ايالتی خود همچنين پارلمان فدرال مرکزی را برخواهند گزيد که‌ از درون آن حکومت مرکزی ایران فدرال شکل خواهد گرفت که اداره‌ء‌ مهمترين امور مشترک کشور ایران در حوزه‌ء اختيارات آن خواهد بود.

در واقع این همان شیوه از دمکراسی غیرمتمرکز است که نیاکان ما (از جمله ججوخان در منطقه کرمانج شمال خراسان) در پدیده انقلاب مشروطه می خواستند به شیوه ای سنتی آن را پیاده کنند که ناتمام ماند.

ججوخان راه آزادگی و برابری ملی را با آگاهی، علاقه و شکوهمندی انتخاب کرد، و جان خود را فدای ارزشهای مدرن اجتماعی و آزاد کردن خلق خود نمود. نام ججوخان به نیکی در تاریخ منطقهء کرمانج و ایران همچون خورشیدی تابناک تا ابد می درخشد. ججوخان می خواست که حقوق فرهنگی، سیاسی، اقتصادی، ملی، و … خلق کرمانج و در واقع احترام به برابری حقوقی برای همهء ملیتهای ایران را تحت لوای حکومت غیرمتمرکز مشروطه ایران (فدرالیسم سنتی ایالتی – ولایتی) برآورده کند. ججوخان تلاش کرد تا با فرهمندی و شایستگی والای خود، روی نحوهء زندگی خلق خود در راستای شکوفایی و ارتقاء زندگی آنان، و نجات آنان از بی عدالتی حاکمین مستبد، و بازیابی شأن و منزلت رفیع پاره ملیت کرمانج در منطقه شمال خراسان اثر گذار و کارساز باشد.

اگرچه ججوخان با تلاش بی شائبه و خستگی ناپذیر خود به آمال و آرزوی خویش که همانا: آزادی، برابری، افتخار و احترام به هویت والای ملی کرمانج، شکوفائی و رفاه مردم آن دیار بود، دست نیافت، اما راه سربلندی، عزت و فرهمندی برای دست یابی به این مهم را برای نسلهای بعد از خود هموار کرد و رهنمون شد. روح پاک ججوخان در آسمان منطقهء کرمانج شمال خراسان در پرواز و تکاپو است و با آوای بلند، و بانگ و ندای رسا، مشتاقانه در تقلا و کند و کاو است تا جاری و ساری شدن آرزو و آرمان مقدس او را در سرزمین منطقهء کرمانج نظاره گر باشد. روح ججوخان در سرای ابدی او راحت و آرام نخواهد خفت، مگر اینکه مردم او در منطقهء کرمانج، حاکم بر سرنوشت خویش، راحت و در آرامش زندگی کنند.

اگرچه ملیت حاکم، همیشه در صدد این بوده است که اسم و رسم افراد و رهبران نامی ملیتهای محکوم را در نطفه خفه کند و برای رسیدن به امیال ناسالم خویش آنان را از صحنهء تاریخ ایران حذف کند، اما امروز به همت و تلاش فرزندان و تحصیلکردگان ملیتهای محکوم ایران، این شیوه از حکومت کردن و سانسور شرم آور به شکست مطلق خود رسیده است. پیروزی مردمان ایران برای ایرانی آزاد و آباد برای همهء ایرانیان، نزدیک است.

ججوخان، اگرچه تو در میان ما نیستی اما خون پاک تو در رگ و پی جوانان کرمانج شمال خراسان جاری است. سوگند به روح پاک و خون به ناحق ریختهء تو، تا رسیدن به حقوق ملیتی منطقه کرمانج، راهت ادامه دارد، …

ججوخان سردار ملی کرمانج
(منطقه کرمانج، شمال شرق ایران)

Cecoxan e, cecoxan e
Dijmen ji te herasan e
Xanê xanan Cecoxan e

Va çîyayî ha pir xopan e
Birîna wî pir bi jan e
Li dilê wî ma erman e

Hespî ceco hîn canî ye
Xorcîna wî tirmanî ye
Tifanga wî Almanî ye

ji xorcînê, ji xorcînê
Destmal daye ser birînê
Çekme kişand ji nav xwînê

Ceco bi xwe li gawê da
Gullêk lê ket li dawê da
Xwîn diçû bi ser kawê da

Cecoxano tu hişîyar wi(bi
Dijmin hatiye dibe dawi
Telê te ku peyda nawi(bi

Xanê xanan Cecoxan e
Dijmen dike herasan e

Cecoxan ji Zengilan e
Bi dû koştina selatan e
Hevdu dane ber gullan e
Xanê xanan Cecoxan e
Dijmen ji te herasan e

Ceco girt seri çîyan e
Li wan zawan kir tofan e
Wî ar berda selatan e
Xanê xanan Cecoxan e
Dijmen ji te herasan e

Çend şev û ro wî kir ceng e
Meydan li dijmin kir teng e
Selat mabûn mat û meng e
Xanê xanan Cecoxan e
Dijmen dike herasan e

Li zengilan bû bihar e
Zemîn bi xwîn lalezar e
Dijmin bûye tar û mar e
Xanê xanan Cecoxan e
Dijmen ji te herasan e

Cecoxan e, Cecoxan e
Xirab dike ambaran e
Dide feqîr bêçaran e

Cecoxan e, Cecoxan e
Sa xelkî xwe bûye xan e
Piştîvanê bêçaran e

Va serdara Cecoxan e
Tifang li warê pîlan e
Ar berda ye selatan e

Ceco derket ji serhedê
Selat çûne red bi redê
Xwîna wî berdane herdê

Xwe firoşan ji nizanî
Bi dijmin ra kir tebanî
Malik li kurmancan danî

Xanê xanan Cecoxan e
Dijmin dike herasan e

سازمان مردمی کرمانج
www.kurmanj.org

حیوانات Heywan

قوچ – میش Beran – mî (mih, mîh
بز نر – بز ماده Nêrî – bizin
گاو نر – گاو ماده Ga – mange
نریان – مادیان Hesp – mahîn (mehîn, mayn
الاغ نر – الاغ ماده Nêrker (nêre) – manker (mançe ker
سگ نر – سگ ماده Se ( kûçî / tule) – dêhl (dêlik
شتر نر – شتر ماده Nêr – meya

مرغ mirîşk
خروس dîk
جوجه Çêlik
بوقلمون elok
مرغدانی pûndik (pînik
پرکندن مرغ mirîşk pûrt kirin
اسب Hesp
نریان (اسب تخم کشی) Bergîr (hespê fal
مادیان Mahîn (mehîn
کره اسب Canî
کره اسب نر (کره اسب) Canîhesp
کره اسب ماده (کره مادیان) Canîmahîn
قاطر Qatir (qantir

الاغ Ker
الاغ نر Nêrker
الاغ ماده Manker (mançe ker
کره الاغ چند ماهه Kurîk
کره الاغ Cehşik (dahşîk
گوسفند Pez
اغنام و احشام جوان Sexel
گله گوسفند Kerîyê pêz
میش Mih (mî
گوسفند شکاری (وحشی) Pezkovî (pezkûvî
گوسفند سیاه (سیاه زاغی) Pezê qer
گوسفند سر سیاه Pezê serireş
گوسفند سر سفید Pezê sîs
گوسفند تمامآ سفید Pezê qereqaş
گوسفند سرخ فام (بلوطی رنگ) Pezê sor
گوسفند با پیشانی سفید یا سیاه Pezê beş
گوسفند تیره رنگ (سبزه تند) Pezê qemer
تاتو کردن گوسفند (نشان شناسایی مثل: برش گوش ، داغ کردن صورت) Dirûf (dirîv
محل خواب و استراحت گله گوسفند Guher (mexelgeh
حرکت دادن گله گوسفند از محل استراحتگاه Alguher kirin

گوسفندی که از گلهء صاحب خود جدا شده و در گله های دیگر سرگردان است Pezê avî (havî
قیچی پشم چینی Hevrîng
کسی که پشم گوسفند را می چیند Pezbir
پشم چین بره Berxbir
کسی که بره را می شوید (قبل از پشم چینی) Berxşo
محل شیردوشی گوسفند در محیط باز Bêrî
شیر دوشیدن Dotin (dohtin
دمباله (دنبه) گوسفند Dûw (dûv
قوچ دنبه دار (دمباله دراز) Daw (beranê bi daw
دم Boç (boçik, doçik
آغل محصور شده بره ها Koz (kozik
اخته کردن Xesandin / gon kişandin (Exte kirin
آغل گوسفند ، زاغه سکونت Gom
بره Berx
بره 6 ماهه تا 1 ساله Kavir
برهء ماده 1 تا 2 ساله Berindîr
میش 2 تا 3 ساله Xanberindîr
بره نر 1 تا 2 ساله Berindir
قوچ بالای 2 ساله Hogeç
قوچ Beran
بز ماده Bizin
بز پشم دار یا کرکدار (بز آنقوره) Bizina çûr (bizina bi tiftik
بز شکاری (وحشی) Bizinkovî (bizinkûvî
بز نر Nêrî
بزغاله کوچک Karik
بزغاله Kar
بزغاله 6 ماهه تا یک ساله Gîsk
بز 1 تا 2 ساله Tiştûr (tiştîr
بز ماده 2 تا 3 ساله Bizaştîr
بز نر 2 تا 3 ساله Hevûrî
بز نر پیر Qertenêrî
جونه گاو (گاو نر جوان Canega
گاو ماده Mange
گاو نر Ga
گوساله Golik
گاو 3 ساله Nogin
نوک پستان Cîcik
پستان Gan (gandîl
جگر سفید (ریه) Kezeb
جگر سیاه Cîger
جفت (دیواره پوششی جنین) Pizdan
رحم Zêhdan
کلیه (قلوه) Gurçî

شیردان بره (سلولهای آن سرشار از ماده شیمیایی رنین است که برای مایهء پنیر استفاده می شود) Şîlav (şîlaf
طحال، سپرز Fatik (fatereşk, dêdik
معده (شکمبه) Hûr (ûr
رودهء باریک Rûvîya zirav
حنجره، گلو، حلق، خرخره Qirtik (gewrî
گردن Stû (ustû, uskor, stukor
شکم درد Qolinc (zikêşî
پشم Hirî (herî
یرقان و زردی (بیماری آناپلاسموز، انگل خونی در گوسفند) Zerik (zerdî
شاربن (بیماری میکروبی باسیلوس آنتراکس) Nexweşiya reş (nesaxiya reş
کرم روده (بیماری انگلی دستگاه گوارش گوسفند) Mûmar
کچلی (بیماری انگلی بوسیله جرب و یا قارچ) Gurî
تاول Pifildîk
آبسه، ورم چرک دار Kunêr (kunîr
تب (میش تب دار) Ta (mîya bi taw / tawî
تورم و عفونت پستان Gahnreşk (gahnok / Ganik
آلودگی به کرمک (کرم حشره و مگس) Kurmî (kurmok / kurmik
آلودگی جگر به کرم کپلک (فاسیولا هپاتیکا) Kepelek
بیماری تب برفکی (پیکورنا ویروس) در گوسفند و بز Nexwaşîya tebeqê
بیماری سل (باسیل مایکوپلاسما توبرکلوزیس) Nexwaşîya sil
(پاکس ویروس) بیماری آبله Nexwaşîya xurî
بیماری میکروبی مشمشه (پسودوموناس مالئی) در اسب Nexwaşîya Yaman
گربه وحشی Pişîka becî / bejî (pişîka kovî
گورکن (جانوری وحشی) Kurebeşk (qorebeşk
غزال (آهو) Xezal

رنگ Reng

سفید Sipî
سیاه Reş
قرمز Sor
نارنجی Narinjî
زرد Zer
زرد متمایل به تیره Çiqer
سبز Kesk (sewz
آبی Şîn (hêşîn
قهوه ای Qehweyî
سبزه تند (تیره روی) Qemer
سبزه (تیرهء روشن یا کمرنگ) Esmer (qemerê vekirî
خاکستری (موی سیاه و سفید/ جو گندمی) Gewr (sipîya girtî
تمامأ سفید Qereqaş (gişt sipî
سفید روشن، زال (فاقد رنگدانه) Sîs
رنگ جگری Mor (binefşî
ارغوانی (قرمز زرشکی) Erxewanî
زرد متمایل به طلایی (بلوند) Kej
قرمز شرابی (کلاه قزلباشها این رنگی بود) Bor
خاکستری روشن (خاکستری کمرنگ) Boz
کاهی رنگ (رنگ کاه، رنگ نی) Qîç
سیاه زاغی Qer
بلوطی (قهوه ای مایل به قرمز – کهر) Şê
رنگ گندم Genimî
سفید شیری Şîrî
خاکی رنگ Xakî
صورتی رنگ Sûretî (pembe
ابرش (سرخ و سفید، سیاه و سفید) Belek (sorbelek, reşbelek
پنبه Pembû (pembo

گیاهان Gîya

گل زعفران Pîvik
گیاه رازیانه Heliz
آویشن Anix (çay anix
Şivîşk (çay şivîşk
ریواس Tirşok
نعناع Pûng
Sping
Gulpepok
Kema
گل سوسن Pelewêsk
Pelik
Selmek
کنگر Kereng
مارچوبه Mirçiliq
مریم گلی Kefxurk
گل نرگس Gula zer
اسفناج Pinjar
استوخدوس Tirîq
اسپند Orzeling
Qancîr (benîştê qancîrê
Tulî (benîştê tulîyê
Darmazî
Şorik
Doçbizin
Sûsik
گون، صمغ گون Gûnî / gwînî (Zincê gûnî
کاج (ارس) Merx
نوعی خار Qeretîkan
زال زالک Dalunek
(خیلی تلخ مزه است و برای قولنج / شکم درد استفاده می شود) Dermanê Rovîyan
نوعی گون (از ریشه این گیاه بجای صابون برای شستن لباس استفاده می کنند) Qarpac
جگن Qîyaq
درخت گز Gez
سبزه و گیاه Mere (mêre, mêrg
مرغزار (سبزه زار) Merezar (olengzar
گل آفتابگردان Guliro / guliroj
گل ختمی Hêro
مرزه (اکلیل کوهی ) Merze
شوید Gizirûng
پیاز کوهی Pîvazçe
ریحان Rêyhan
تره Tere
سیر Sîr
Gûlik
قارچ Kuvkar
پیچک Pêçek / nûsek

گورکن (مرده دزد) Kurebeşk (qorebeşk
گورکن: که آن را عامل حفظ و انتقال باسیل سل به حیوانات می دانند.

دیروز نخست وزیر ترکیه “اردوغان” فردوگاه تازه تاسیس شهر اربیل را که از سوی متحدین ما ایجاد شده، افتتاح کرد. میدانم که این فرودگاه قبلآ در چه وضعیتی بود. کسانی که وارد فرودگاه میشوند، اولین چیزی که با آن برخورد میکنند این جمله است: به کردستان خوش آمدید. کسی که برای اولین بار از ترکیه به این مکان قدم بگذارد، این کلمه بسیار عجیب جلوه خواهد کرد: “کردستان”! این کلمه چنان مورد تبعیض و استعمار قرار گرفته است، چنان از زبان و تاریخمان محو گردیده است که با مشاهده آن تکان خورده و متعجب میشویم که چرا این نام را اینجا نوشتهاند! این شوخی نیست. صحبت از جامعهای است که در دوران حکومت عثمانیها نامش “کردستان” بود و امروزه آن را “جنوب شرق ترکیه” میخوانند! سالیان سال کلام کردی را ممنوع کردیم. کردستان را ممنوع کردیم. حتی از این هم بیشتر جلو رفته و صحبت کردن به این زبان را نیز ممنوع نمودیم. خوب که چه؟ به چه نتیجهای رسیدیم؟

امروز نخست وزیر دولت جمهوری ترکیه، فرودگاهی را افتتاح کرده است که بر سر درب آن جمله “به کردستان خوش آمدید” نسب است. از کسانی که این فرودگاه را ساختهاند تشکر کرده و اعلام میکند که از روز چهاردهم ماه آپریل به بعد، راه هوایی و پرواز مستقیم ترکیه به اربیل احداث خواهد شد. همچنان که “نچیروان بارزانی” چند روز قبل در طی مصاحبهای با “ناشا دوزال” روزنامهنگار روزنامه “طرف” ابراز داشته بود که دولت ترکیه میلیاردها میلیارد دلار در آنجا منافع دارد. هم ترکیه به کردستان جهت پیشرفت یاری میرساند و هم سرمایهداران کرد و ترک از ترکیه، در آنجا از سرمایهگذاری خود سود برده و همگی راضی و خشنود هستند.

باید نیز این چنین باشد. سالیان سال است که دولتمان از ترس ایجاد یک “حکومت کردی” به خود لرزیده است. همین بارزانی که امروز نخست وزیر اردوغان وی را “رئیس محترم” میخواند و همچنین همین طالبانی که امروز رئیس جمهور عراق است، قبلآ در ترکیه با توصیفات کریه و زشت نامشان بر زبان دولت مردان می آمد. همه اینها ناشی از یک ترس واهی و بی معنی بود. اکنون که نخست وزیر رجب طیب اردوغان در مراسم افتتاح فرودگاه (بین المللی) اربیل شرکت میکند، برایمان ثابت میشود که ترس ها بی خود و واهی بودهاند. اگر آن دسته از نیروهای نظامی و سیاسی ای که ترکیه را اداره کردهاند، قدرت پیشبینی و درک چنین رویدادی را داشتند، آیا ترکیه با رویدادهایی که در طی سی سال گذشته تجربه کرده است روبهرو میشد؟ بدون شک باید این سوال را امروز مطرح کرده و به پیش کشانید، چرا که با عصر و دوران سخت و متضاد دست به گریبان هستیم.

ما احترام و علاقه خود را به شهروندان دوست و برادر کردمان در کردستان عراق ابراز میداریم. اما هنوز آن بخش از سرزمین کردها را که تحت حاکمیت داریم “کردستان” نمیخوانیم. هنوز در داخل ترکیه این کلمه را انکار میکنیم، از این کلمه ترسیده و آن را عامل تجزیه کشورمان میدانیم! و در عین حال رابطه چندان خوبی با هم میهنان جنوب شرق کشورمان (!) نداریم. هر کاری که از دستمان می آمد، جهت جلوگیری کردن از ایجاد کردستان، دریغ نورزیدیم، اما نهایتآ توفیقی حاصل نکرده و کردستان ایجاد شد. آیا اتفاق بدی رخ داد؟ اکنون همسایهای داریم که میلیاردها دلار رابطه تجاری و داد و ستد با ما انجام میدهد. دولت ما بدون هیچ دلیلی مضطرب بوده و ترسیده است. ایجاد خط هوایی مابین ترکیه و کردستان، باز کردن کنسولخانه و شرکت در مراسم افتتاح فرودگاه در کردستان، مسائل خطرناکی نبودند که نگرانمان کنند. اکنون دیگر ما از کردستان عراق نمی هراسیم، اما از آنجا که به ترس عادت کردهایم، از کردستان تحت حاکمیت خودمان (کردستان ترکیه) در هراسیم ! به دلیل همین وحشت است که تا کنون دولت حقوق کردها را پایمال کرده است. زندگی دوزبانه را مردود دانسته، حق آموزش به زبان مادری را ممنوع کرده و از آنجا که نمیتواند نام هزاران ساله سرزمینی که عنوانش “کردستان” است را به زبان بیاورد، آن را “جنوب شرق” کشور میخواند.

پنج تا ده سال دیگر نیز شاهد خواهیم بود که در کردستان تحت حاکمیت خودمان نیز (کردستان ترکیه) فرودگاهی تاسیس خواهد شد که به هر دو زبان ترکی و کردی در همه گوشه و کنارههایش جمله “خوش آمدید” به چشم خواهد خورد. آنگاه نیز کسانی دیگر خواهند نوشت: ترسمان بیهوده بود. این همه سال را بدون دلیل هدر داده و ضایع نمودیم. انسانهای بسیاری، بدون دلیل از بین رفته و آزار کشیدند. واهمه بی اساس دولت و مصایبی که مردم چشیدهاند، بی معنی بودن جنگ و همچنین خونهایی که بیهودی ریخته شدهاند، مورد نقد قرار خواهند گرفت. مرور زمان، این واهمه جنون آمیز را از زندگی تفکیک خواهد نمود. اما تا وقتی که حقیقت پوچ بودن این ترس بر همگان آشکار خواهد شد، انسانهای زیادی قربانی شده و رنج خواهند کشید. اینها همان حرفهایی خواهند بود که امروزه ما بر زبان می آوریم. حقوق خلق کرد را فدای واهمههای خود نکنید. با ذهنیتی خشک و دگماتیک، حقوقشان را انکار ننمایید. در راستای ترس و وحشت کاذبی که در خود ایجاد کردهاید، بیش از این زمینه مرگ و نابودی مردمان را فراهم نکنید.

شما هرگز حتی تصورش را هم نمیکردید که یک روز یک نخست وزیر ترک در کردستان فرودگاهی را افتتاح کند. به همین دلیل یکبار دیگر با کلمات زیادی دست به گریبان شدیم. در عین حال تصور این را هم نمیتوانید بکنید که یکروز در ترکیه خودمان نیز در طی یک مراسم “دو زبانه”، فرودگاهی را افتتاح نماییم و اینگونه به خود آزاریمان ادامه میدهیم. به آنچه دیروز در فرودگاه اربیل اتفاق افتاد بنگرید و به سخنانی که در آنجا به زبان آمد توجه کنید. اعتراف کنید که واهمه سابقتان بی مفهوم بوده است. متوجه این امر نیز باشید که ترس کنونیتان نیز بی خود است. همچنین لازم است که این حقیقت را درک کنید که استقبال کردن از نخست وزیر ترکیه با پلاکارد به زبان کردی در یک شهر تحت حاکمیت ترکیه و استفاده از زبان کردی در یک مراسم رسمی، نه جای ترس و واهمه است و نه مایهی نگرانی و تردید، بلکه چنین رخدادی مایه سربلندی و افتخار نیز خواهد بود.

منبع: روزنامه طرف- چاپ ترکیه
اخبار روز

براي شروع عمليات دانلود روي لينك ذيل كلينك نمائيد:

Download rindamin

ابراهیم تاتلیسی  و یا به تلفظ صحیح «ابراهیم تاتلیسس» (İbrahim TATLISES) (زادۀ ژانویۀ ۱۹۵۲)، از خوانندگان کشور ترکیه است. مردم در ترکیه نام ایبو را هم برای او استفاده می‌کنند.امپراتور لقب متداولی برای او است.

وی زاده یکی از شهرهای مناطق کُردنشین جنوب شرقی این کشور است و به هر دو زبان ترکی و کُردی آثار مشهوری دارد.نام اصلی او ابراهیم تاتلی بود و در یک خانوادۀ بی‌خانمان کُرد در شهر اورفه به دنیا آمد. پس از مرگ پدر عرب اش در ۱۹۵۶  ابراهیم توسط مادرش- كه كُرد است- پرورش یافت. موسیقی برای وی راهی برای گریز از دلهره‌های احساسی بود. با الهام گرفتن از آوازه‌خوان کُردتبار ترکیه، ییلماز گونی، ابراهیم در نوجوانی آغاز به خواندن در مراسم عروسی و دیگر جشن‌ها نمود. با اینکه در سال ۱۹۷۵ کاستی به بازار عرضه کرد ولی فروش نرفتن آن باعث فاصله گرفتن ابراهیم از موسیقی شد. پس از مهاجرت به استانبول به همراه خانواده در 1977، مدتی به عنوان فروشنده بکار پرداخت تا اینکه دومین کاست او به نام آیاغیندا کوندورا موفقیت بسیار شایان توجهی بدست آورد. تاتلیس که در اواسط و اواخر دهۀ 1980 از مشاهیر موسیقی ترکیه بشمار می‌رفت تعداد زیادی آهنگ موسیقی محلی به همراه ارکستر را به اجرا درآورد و به عنوان استاد در زمینۀ سبک محلی «اوزون هوا» شناخته شد. در این سبک تُن‌های کشیده و نیمه‌فی‌البداهه بکار می‌رود. تاتلیس در میان جامعه مهاجران ترک و کُرد آلمان محبوبیت خاصی دارد. ایشان او را «صدای وطن» نام نهاده‌اند.

1. Şemmame

Download

به گزارش خبرگزاري فارس به نقل از روابط عمومي دادسراي عمومي و انقلاب تهران،‌ محكومان فرزاد كمانگر فرزند باقي، علي حيدريان فرزند احد، فرهاد وكيلي فرزند محمد سعيد، شيرين علم‌هولي فرزند خدر و مهدي اسلاميان فرزند محمد نام داشتند. به گفته ی مقامات رژيم جمهوري اسلامي محكومين در عمليات تروريستي از جمله بمب‌گذاري در مراكز دولتي و مردمي شهرهاي مختلف ايران دست داشتند.

فرزاد كمانگر معلم آموزش وپرورش شهرستان كامياران با 12 سال سابقه تدريس است که در مرداد 1385 براي پيگيري مساله درمان بيماري برادرش به تهران آمده و دستگير شد. به گزارش ايلنا به نقل از روابط عمومي دادسراي عمومي وانقلاب تهران، محكومان فرزاد كمانگر فرزند باقي، علي حيدريان فرزند احد، فرهاد وكيلي فرزند محمد سعيد، شيرين علم هولي فرزند خدر، مهدي اسلاميان فرزند محمد نام داشتند. محكومين در عمليات تروريستي ازجمله بمب‌گذاري در مراكز دولتي و مردمي شهرهاي مختلف ايران دست داشتند!!!

بعد از انتقاد وبلاگ كوردهاي كورمانج از برنامه‌هاي راديو كورمانجي خراسان‌شمالي درخصوص عدم توجه اين رسانه به بسط وگسترش زبان كورمانجي، اين راديودراقدامي مثبت دربرنامه ده‌نگه کورمانجان(مورخ05/02/1389) به موضوع زبان مادري پرداخت.

دراين برنامه که ازآقاي ابوالفضل بخشي پوركارشناس ارشد مشاوره نیزبه عنوان کارشناس برنامه به صورت تلفنی دعوت به عمل آمده‌بود مجری برنامه به تاریخچه اهمیت زبان مادری در سطح بین ملل اشاره وبا بیان اینکه سازمان ملل روز 21فوریه را به عنوان روززبان مادری نامگذاری نموده به اهمیت بیش از پیش زبان مادری تاکیدنمود.

درادامه برنامه آقای بخشی پوردرعباراتي ضمن بيان نقش مهم زبان دررشد واعطلای جامعه انساني اعلام داشت كه زبان مادري ازآن جهت داراي اهميت فراوان است كه بسياري از خصوصيات وآداب و رسوم وفرهنگ يك جامعه ازطريق حفظ زبان مادريست كه به نسلهاي آينده انتقال ميابد وبه اين صورت است كه ميتواند پايدار بماند.

ایشان درادامه با بيان اينكه در بسياري از خانواده‌هاي كورمانج زبان اين تصورغلط وجود دارد كه كودكان درصورت صحبت كردن به زبان كورمانجي درمحيط خانواده، هنگام تحصيل دچار مشكل ميشوند به بيان اين نقل قول از زبانشناس برجسته چامسكي پرداخت كه ” ساختار تمام زبانهاي دنيا يكسان است واگر كسي بتواند زباني را با تمام اصول و قواعدش بياموزد وبه آن مسلط شود ميتواند تمام زبانهاي دنيا را بياموزد” درتوصيه‌ای به خانواده‌هاي كورمانج زبان اضهارداشتند که باکودکان خود به زبان کورمانجی صحبت کنند چون این امرباعث میشود کودکان ضمن آشنایی با ساختار زبان مادری خود به صورت سریع وآسان با زبان فارسی ارتباط برقرار نمایند ودراین حال  به راحتی بتوانند به آموختن دیگر زبانهای زنده دنیا نیز بپردازند.

ازدیدگاه من به عنوان یک شنونده، این برنامه نقطه عطفی در طول اجرای برنامه‌های کورمانجیست که به نوبه خود از دست اندرکاران و برنامه نویسان آن کمال تشکر را دارم  امااین برنامه درطول اجرا با ضعفهایی ازنظر کیفی و کمی روبرو بود. اولین آن، زمان محدود برنامه میباشد که به مهمان برنامه اجازه کافی و وافی نمیداد که موضوع را شکافته و به بیان آن از جنبه‌های مختلف بپردازد.

دومین موضوع که به نظرمن بزرگترین ضعف این برنامه ازآن ناشی میشد استفاده مجری و کارشناس برنامه از اصطلاحات فارسی در طول اجرای برنامه بود که میشد با کمی دقت و تمرین این نقیصه را برطرف نمود.

درپایان امیدواریم که دوستان برنامه ساز بیش از پیش در این راه گام بردارند و از صمیم قلب برای این عزیزان آرزوی موفقیت دارم .

اميدوارم اين تصاويرتلنگري باشد براي دوستان مدعي در راديو كورمانجي صداي خراسان شمالي كه اهتمام زيادي به بيان خواص داروهاي گياهي وپخش تلفنهايي كه درمدح وصناي مجريان وآقايان مملكتي مي باشد!!!

ازما گفتن از شما نشنيدن يا شنيدن؟

نشانی این شبکه بر روی هاتبرد:

فرکانس:11585/27500/ver

بر اسارت و خفقان مردمانش گواه است و در این میان به دلیل سلطه سنگین سانسور ، گاه هیچکس از حال گرفتاران

و اسیرانش خبر نمی شود . می توان گفت خوشبخت اند آنان که از پشت دیوارهای بلند حبس و زندان ، راهی به بیرون

می یابند تا دست کم خبر اوضاع اسف بار خود را به گوش دیگران برسانند !

” محمود قربانپور ” یکی از بسیار ایرانیانی است که به پاس آزاد اندیشی و وطن دوستی اش اکنون قریب

شش ماه است که بی هیچ محاکمه و اتهام مشخصی و بدون هیچ حکم قانونی و تعیین تکلیفی ، پشت میله های

زندان مشهد روزگار می گذراند و عمر تلف می کند !

در طول این شش ماه ، هیچکس از او خبری نگرفته ، به کمتر کسی اجازه ملاقات با او داده شده ، همسر و دو کودکش

بی سرپرست و گرسنه اند و در صدد جدایی و طلاق ، مادرش از غصه دق مرگ شد اما او حتی اجازه شرکت در

تدفین مادرش را نیافت ، سلامتی اش در معرض خطر است و شیرازه زندگی اش در حال فروپاشی و عجب اینکه هیچ

جا و از زبان هیچکس و هیچ رسانه ای نام او شنیده نمی شود ! چرا ؟! … شاید چون او یک کرد است . از کردهای

ساکن چناران که جرمش عشق به فرهنگ خودی و حراست از هویت کردی – ایرانی است و گاه که مجال سخن داشته

از بی توجهی حکومت به مواریث فرهنگی ایرانزمین گلایه کرده است . فقط و فقط همین !!

- محمود قربانپور – نام پدر : علی محمد – شماره شناسنامه : 196 – متولد : 26 / 6 / 1346 در چناران خراسان – دیپلمه – شیعه مذهب – دارای زن ودو کودک

با تشكر از آقاي قليچ زاده

روز ۲۱ فوریه از سوی سازمان ملل متحد روز جهانی زبان مادری نامگذاری شده است. ایران بعنوان کشوری کثیرالمله دارای زبانهای زنده و رایج گوناگونی غیر از زبان دولتی و رسمی فارسی می باشد.

از جمله زبانهای رایج در ایران(علاوه بر زبان دولتی فارسی) شامل: کردی، بلوچی، لری، ترکی، عربی، ترکمنی و … می باشند که شدیدأ مورد بی مهری قرار گرفته اند.

زبان مادری قطعأ بعنوان یک فاکتور مهم در هویت، فرهنگ و آداب و رسوم ملیتها نقش بسزایی دارد. توسعه، احترام و حمایت از زبان، فرهنگ، آداب و رسوم و لباسهای محلی و بومی ملیتهای ایران مهمترین فاکتور برای همزیستی مسالمت آمیز در جامعهء کثیرالمله ایران می باشد.

از بین بردن و هضم و آسیمیله کردن زبان مادری، فرهنگ و هویت ملی ملیتهای ایران توسط حاکمین مستبد برای آینده ایران مخاطره آمیز است.

آموزش و تحصیل به زبان مادری در دبستان، مدارس و دانشگاههای ایران بایستی بی درنگ آغاز شود، عدم اجرای آن و یا به تأخیر انداختن آن مشکلات عدیدهء اجتماعی و سیاسی جاری را پیچیده تر خواهد کرد.

وقتیکه دانش آموز در سر کلاس درس، زبان تدریسی معلم خود را نمی فهمد و معلم نیز زبان دانش آموزان خود را نمی داند، این یعنی عدم وجود ارتباط گفت و شنودی که برای سالهای مدیدی می تواند ادامه داشته باشد و آموزش و تحصیل را بی مفهوم و بی کیفیت می نماید، از نظر روحی و روانی افت تحصیلی و کاهش اطمینان به نفس را برای نوآموزان بدنبال دارد.

نوآموزانی که می بایستی شخصیتهای سازنده ای برای آینده ایران بشوند از همان ساعات اولیه که وارد مدرسه می شوند مورد سرزنش روحی و روانی و سرکوب اجتماعی قرار می گیرند و این بحران شخصیتی و هویتی آنان در آینده، جامعه ای متزلزل و عقب مانده که همانا ایران امروز باشد را بوجود آورده است.

دانش آموزان فارسی زبان از همان ساعات اولیه که وارد دبستان می شوند در واقع می توانند براحتی با معلم خود ارتباط گفت و شنودی داشته باشند و با کتابهای درسی که به زبان فارسی است انس بگیرند، ولی دانش آموزان غیرفارسی زبان در همان ساعات اولیه حتی یک کلمه از معلم خود را نمی فهمد و براستی که این غیر منصفانه است.

سرکوب زبانی، فرهنگی، ملی، اخلاقی و علمی بعنوان آسیب اجتماعی ناشی از حاکمین مستبد، خود آپارتاید زبانی و تبعیض نژادی را پیش می آورد که مناسب ایران کثیرالمله نمی باشد.

تبعیض ملی و آپارتاید زبانی در ایران که بصورت آگاهانه، سازمان یافته و با هماهنگی در سطح کلان توسط حاکمین غاصب در پیش است، سبب شده است که ملیتهای ایران زبانها و فرهنگهای خود را در معرض خطر جدی نابودی ببینند.

پر واضح است که درآمدهای ناشی از منابع طبیعی و مالیاتهای دریافتی از مردم در مناطق ملیتهای ایران بطور مستمر و با سنگدلی بر علیهٔ خود ملیتها استفاده می شود، بدینوسیله حقوق پایه ای و اساسی ملیتهای ایران را که منطبق بر میثاقهای حقوق بشری سازمان ملل متحد می باشد را زیر پا می گذارند.

نه تنها حقوق پایه ای و فرهنگی ملیتهای ایران را زیر پا می گذارند بلکه هر کس هم که آن را مطرح کند به اتهام واهی اقدام علیه امنیت ملی نظام حاکم، مجرم شناخته شده و روانه زندان و شکنجه می کنند.

از دیدگاه علوم اجتماعی، آموزش و تحصیل به زبان مادری در مدارس و همچنین احترام گذاشتن به حقوق ملی ملیتها، باعث پایه ریزی دمکراسی راسیونال و آزادی اندیشه و پلورالیسم می شود که خود اتحاد وسعیتری را در بین مردم ایران ایجاد می کند، همانطور که در کشور کثیرالمله هند چنین شده است.

تنها فاکتوری که باعث می شود تا همهٔ ملیتهای ایران با صلح و آرامش در کنار هم زندگی مسالمت آمیز داشته باشند؛ همانا اولآ پذیرش عملی گوناگونی زبانی و فرهنگی مردم ایران، و دومأ پذیرش عملی تساوی حقوق فرهنگی، ملیتی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی بین همهٔ ملیتها می باشد.

کنگره ملیتهای ایران فدرال به اطلاع کلیهٔ سازمانهای سیاسی، فرهنگی، مدنی و حقوق بشری ایران و همچنین کلیه هموطنان بویژه روشنفکران، نویسندگان، نخبگان و شخصیتهای فرهیختهٔ سیاسی و غیر سیاسی ایران می رساند که بخاطر اهمیت آموزش و تحصیل زبان مادری در پایه ریزی دمکراسی در ایران، و همچنین توجه بحق سازمانهای بین المللی به این مهم، لازم است همهٔ ما در این خصوص تلاشهایی را در حد توان خود مبذول بداریم تا ایرانی آزاد، آباد، پلورال و غیر متمرکز را پایه بریزیم. ‌‌

21http://www.iranfederal.org

علي قليچ زاده leily_men@yahoo.com

وي نويسنده، محقق و دانشمند بنام كرد در شرق شناسي و زبان شناسي است و هم اكنون رئيس كرسي شرق شناسي دانشگاه سن پترزبورگ است.

از ايشان بيش از 60 كتاب و دهها مقاله چاپ شده است و مرجع و منبع مطالعات ديگر محققان بوده اند.

§ استاد، قبل از اينكه به سراغ آثار علمي تان برويم، دوست داريم كمي صميمانه تر شما را بشناسيم.

- سپاسگزارم، از آشنايي با شما بي نهايت خوشحالم، من در سال 1932 در شهر ايروان به دنيا آمدم. پدرم و مادرم از كرمانج هاي تركيه بودند كه در فاصله سالهاي 1914 تا 1915 به ارمنستان مهاجرت كردند. تحصيلات مقدماتي خود را در همان شهر ايروان تمام كردم سال 1952 بود كه وارد دانشگاه شدم و به دليل علاقه وافري كه به ادبيات داشتم به ادامه تحصيل در رشته ادبيات ارمني پرداختم.

آن وقت ها سوالي كه هميشه ذهن من را به خود مشغول مي كرد اين بود، چرا من كه يك كرد هستم، پدر و مادر و آباء و اجداد من كرد بوده اند، و پشتوانه غني ادبيات شفاهي دارم، نتوانم در رشته ادبيات كردي ادامه تحصيل دهم. اين بود كه بلافاصله پس از فراغت از تحصيل در سال 1957 به دانشگاه سن پترزبورگ رفته و در آنجا تحصيلات خود را تا درجه دكتراي زبان و ادبيات كردي ادامه دادم.

 گفتيد دانشگاه سن پترزبورگ، پروفسور قانات كوردو يادم آمد، آيا شما با ايشان همدوره بوديد؟

- بله در كرسي شرق شناسي سن پترزبورگ دانشمندان بنامي بودند كه واقعاً به تاريخ و ادبيات كردي خدمت كرده اند.

پروفسور قانات كوردو، پرفسور رودنيكو هم از محققان پرتلاشي بودند كه در زمينه كردهاي خراسان تحقيقات زيادي داشتند.

 تحقيقات شما در زمينه كردها بيشتر در چه موضوعاتي است؟

- علاوه بر ادبيات و تاريخ كردها كه تا كنون بيش از شصت كتاب در اين زمينه به چاپ رسانده ام، در زمينه ي موسيقي كردي نيز مطالعات و تحقيقاتي داشته ام.

 اولين كتابي كه به چاپ رسانديد و آخرين آنها چه بود؟

- در سي و دو سالگي، يعني در سال 1964 كتاب « اشعار جامعت كرد» كه مجموعه اشعار شفاهي كردهاي منطقه خودمان بود را به چاپ رساندم.

آن وقت ها لازم نبود براي جمع آوري اين اشعار راه هاي صعب العبور و آدم هاي تودار و خاموش را بپيمايم، چرا كه از هر كدام از دوستان و خويشان كرمانجم كه مي خواستم بي مدعا سفره پربركت اشعار كردي اش را برايم مي گشودند و فكر مي كند شما به آن « سه خشتي» مي گوييد.

 بله، آيا موضوع سه خشتي ها در منطقه شما هم بيشتر عاشقانه است؟

- به نكته ظريفي اشاره كرديد، همينطور است، ناب ترين احساسات عاشقانه را من تا كنون در سه خشتي هاي كرمانجي ديده ام. آخرين كتابي را كه چاپ كردم اشعار تاريخي كرده است كه در سال 2003 در سن استراسبورگ منتشر شد.

 خوب، برمي گرديم به خراسان، ذهنيت شما از خراسان و كردهاي اين ديار و تحقيقاتي كه در اين زمينه انجام داده ايد، چه بوده و چه هست؟

- خراسان يكي از استراتژيك ترين و حادثه خيزترين مناطق خاورميانه است، اين موضوعي است كه من در مطالعات شرق شناسي خود به آن رسيده ام، براي اولين بار من در سال 1970 براي تحقيق در مورد كردهاي خراسان به مناطق مرزي تركمنستان با خراسان رفتم.

آنجا بود كه دريافتم روح شاعري بزرگ در كالبد ادبيات كردي اين ناحيه حلول كرده كه كردهاي فيروزه و عشق آباد و كيف او را بنام جعفرقلي مي شناسند.

در بررسي هاي تاريخي خود به اين نتيجه رسيدم كه رشادت هاي سرداران كرد خراسان نقش مهمي در حفظ و حراست اين خطه پرخطر داشته است.

رشادت بزرگ مرداني چون سردار عوض و سردار ججو هرگز نبايد فراموش شود.

 آيا تحقيقات شما در اين زمينه از همانجا آغاز شد؟

- بله از همان سال بود كه شروع به تحقيق درباره كردهاي خراسان كردم اما از همان ابتدا مشكل اساسي كه با آن روبرو شدم، فقدان تاريخ منابع مطالعاتي و متون و اسناد تاريخي مربوط به كردهاي اين ناحيه بود.

در همان زمان بود كه در مسكو با پيرمردي حدوداً هفتاد و سه ساله بنام حسينعلي غلامزاده آشنا شدم. با قامتي بلند و چهره اي زيبا بسيار خوش كلام و روشنفكر.

وقتي خود را معرفي كرد و فهميدم كه از كردهاي خراسان است، خوشحال شدم. وي ده سال در زندانهاي استالين بود. تازه دو جلد كتاب بنام كينه يا GINYEF چاپ كرده بود كه به زبان روسي است.

وي در اين كتاب ها اطلاعات كاملي از كردهاي خراسان، خصوصيات نژادي، اخلاقي، باورها، ادبيات، رجال و بزرگان آنها نوشته بود. سخت مجذوب او و كتاب هايش شدم و واقعاً در تحقيقاتم خيلي مديون او هستم.

 استاد، نظرتان در موردجعفرقلي و اشعار او چيست؟

- جعفرقلي يك پديده است.

شما بايد او را در ظرف زماني و مكاني خودش بررسي كنيد. ببينيد ادبيات شما ادبيات شفاهي با يك فضاي شعري ثابت، يكنواخت و بي بسامد بوده است.

جعفرقلي توانست فضاي شعري نويي را در ادبيات كردهاي خراسان خلق كند والبته اين فضاي خاص شعر كردي در ادبيات كردي جهان نيز منحصر بوده است. بعلاوه توانمندي جعفرقلي در نفوذ به قلوب مردم كرد خراسان و تركمنستان ستودني است.

من در نتيجه تحقيقاتم به اين نتيجه رسيدم كه جعفرقلي پديده اي ساده نيست كه بتوانم به سادگي از كنارش بگذرم.

§ و يك خاطره ؟-

در يكي از سفرهاي تحقيقاتي ام به كردستان عراق، دو جلد از كتاب هاي « حركت تاريخي كرد » استاد توحيدي را به من هديه دادند.

مطالب و عكس هاي اين كتاب ها به شدت مرا تكان دادند. فنوتيپ چهره زنان و مردان كرد خراسان كه در اين عكس ها مي ديدم، لباس زبان سرحدي تان، اشعار و ذهنيت هاي تاريخي، همه و همه خويشاوندي عجيبي بود كه با تمام وجود آنرا درك مي كردم

. و آخرين سخن ؟

- سپاسگزارم. از اينكه مي بينم موسيقي تان مرزها را درنورديده و از اينكه مي شنوم زبان تان نيز رو به نوزندگي است بي نهايت خوشحالم.

ارائه مطلب :آقاي علي قليچ زاده